Twórca Arne Dahla i Jonasa Moströma to pierwszy tom serii, w której dwaj doświadczeni szwedzcy autorzy kryminałów łączą siły i doświadczenia. Właśnie te doświadczenia są tu bardzo istotne, ponieważ mamy do czynienia z kryminalnym thrillerem, którego głównym bohaterem jest… najpopularniejszy szwedzki autor kryminałów…
Tom Borg to światowej sławy pisarz, najlepszy w swoim fachu. Po wielkim sukcesie powieści Big Bang Blues od trzech lat nie napisał prawie nic. Chciałby stworzyć thriller, który zmusiłby czytelników do poważnej refleksji na temat kryzysu klimatycznego. Ale słowa nie przychodzą. Jedyny fragment, jaki udało mu się wydusić, to krwawa scena na ekskluzywnym nocnym klubie w Sztokholmie. Jednak los podsuwa mu okazję. Może zrobić to, o czym od jakiegoś czasu myślał: zanurzyć się w bagnie. Przecież chodzi tylko o research… I nagle scena, którą opisał, a którą zna jedynie kilka osób, wydarza się naprawdę. Tyle tylko, że on nie jest zewnętrznym obserwatorem, a jej uczestnikiem, a nawet głównym podejrzanym. Ucieka. Ścigają go zarówno policja, jak i grupa, która najwyraźniej od dawna układała partie szachów wokół jego życia i twórczości. Pytanie, które wraca w powieści jak refren, brzmi: kto właściwie steruje opowieścią — pisarz? Rzeczywistość? A może ktoś trzeci, kto wierzy, że właściwa historia może zmienić świat?
Po drugiej stronie barykady stoi Olivia Woolf, komisarz policji z heterochromią. Spokojnie, ja teżnie wiedziałem co to takiego, ale ten element niesamowicie ożywia postać. Potejemnie ćwiczy walki MMA, ma też swoją własną, nieoficjalną misją, której celem są mężczyźni, których wymiar sprawiedliwości nie dosięga. Kiedy jej córka i syn Borga okazują się parą, sytacja się komplikuje,
Autorzy stworzyli też całą plejadę barwnych postaci, wśród których wyróżnia się ekscentryczny przyjaciel Toma, Lennart Stagnelius, poeta, członek Szwedzkiej Akademii, poruszający się na wózku inwalidzkim mieszkaniec barki, zacumowanej na stałe niedaleko sztokholmskiego ratusza. Również po stronie jednoznacznie złych postaci, pojawiają się ciekawe przypadki. Na ich szczycie mieści się człowiek z opadającą powieką, szef przestępczego syndykatu, który zdaje się przez większość czasu sterować akcją.
Powieść nosi intrygujący podtytuł ”Historia prawdziwa”, co dodaje pikanterii. Czy taka sprawa rzeczywiście się wydarzyła? A może to po prostu świadoma zabawa konwencją, która autorzy uprawiają właściwie od pierwszego zdania tej powieści? Żeby poznac odpowiedź na to pytanie, trzeba wejść w rolę czytelnika. Ale uważajcie! Tą rolę też już dla was napisano.
Twórca to metaktyminał. Wiele takich powieści oferuje zabawę w odgadywanie różnych źródeł inspiracji, ale często dzieje się to kosztem jakości kryminalnej zagadki. Tutaj jest inaczej. Borg nie jest tylko figurą „pisarza w kryzysie”. Jest pełnowymarowym bohaterem kryminału, który ma swoje życie. Podobnie ma się sprawa z innymi bohaterami. Dahl i Moström potrafią być okrutni i zabawni w tej samej scenie. Potrafią puścić akcję na pełnych obrotach i nagle zatrzymać się przy jakimś zdaniu. To nie jest chłodna maszyna do zwrotów akcji. To książka, która chce, żebyś jednocześnie śledził intrygę i zastanawiał się, co znaczy stracić kontrolę nad własną historią.
Dla czytelników Dahla będzie to odejście od jego wcześniejszych, bardziej „poważnych” konstrukcji policyjnych. Dla czytelników Moströma — skok w stronę większej swobody i absurdu. Razem brzmią jak ktoś, kto zna konwencję na wylot i postanowił ją rozebrać, a potem złożyć na nowo, z humorem w duchu braci Coen i z pytaniami, które zostają aktualne po zamknięciu książki.
Powieść kończy się takim zawieszeniem akcji, że trudno sobie wyobrazić brak kolejnj części. W Szwecji ukazała się w tym roku. W Polsce trzeba trzymać kciuki za wydawnictwo Labreto, żeby zdecydowało się na kontynuację. Ale to już zależy od was i od tego, czy dacie się wciągnąć w ten świat.
Autor: Rafał Chojnacki
Arne Dahl, Jonas Moström, Twórca, Wydawnictwo Labreto, 2026.