Sebastian Bergman to bohater serii powieści, której autorami są Michael Hjorth i Hans Rosenfeldt (twórca m.in. serialu Most nad Sundem). Efektem ich wspólnej pracy jest jedna z najbardziej irytujących, a jednocześnie fascynujących postaci skandynawskiego kryminału.
Bergman to genialny psycholog kryminalny, specjalista od profilowania sprawców, który stracił żonę i córkę w tsunami na Oceanie Indyjskim w 2004 roku. Od tamtej pory żyje w poczuciu winy, które popycha go do autodestrukcji – uzależnienia od seksu, arogancji, manipulacji i świadomego ranienia ludzi wokół siebie. Mimo to (a może właśnie dlatego) jest niezastąpiony dla Krajowej Policji Kryminalnej (Riksmord), z którą współpracuje przy najtrudniejszych sprawach seryjnych morderców.
Autorzy sami przyznawali, że celowo „dołożyli” Sebastianowi tyle wad, ile się dało, a potem już ich nie odejmowali. Seria sprzedała się w milionach egzemplarzy na całym świecie i została przetłumaczona na ponad 30 języków.
W serii ważną rolę odgrywa zespół, z którym Bergman pracuje: Torkel Höglund (szef grupy), Vanja Lithner (młoda, zdolna detektyw, z którą Sebastian łączy skomplikowana relacja biologiczna), Billy, Ursula i inni. Relacje wewnątrz zespołu, sekrety rodzinne i osobiste porażki Sebastiana są równie ważne jak same śledztwa.
Autorzy zaplanowali serię w ośmiu tomach. Najlepiej czytać ją w kolejności wydania, bo rozwój postaci i wątki osobiste ciągną się przez cały cykl.
- Ciemne sekrety (Det fördolda, 2010). Zaginięcie szesnastoletniego Rogera w Västerås, makabryczne odkrycie w lesie. Sebastian, który właśnie porządkuje sprawy po śmierci matki, zostaje wciągnięty do śledztwa prowadzonego przez Riksmord. Elitarna szkoła kryje mroczne tajemnice.
- Uczeń (Lärjungen, 2011). Seria morderstw kobiet w Sztokholmie naśladujących metody Edwarda Hinde’a – seryjnego zabójcy, którego Sebastian pomógł zamknąć lata wcześniej. Sprawa staje się osobista.
- Grób w górach (Fjällgraven, 2012). Makabryczne odkrycie w górach Jämtlandii – sześć ciał, w tym dzieci. Śledztwo na szlakach górskich i kolejne osobiste odkrycia Sebastiana.
- Niemowa (Den stumma flickan, 2014). Cała rodzina zamordowana w domu. Jedyna ocalała to traumatyzowana dziewczynka, która uciekła do lasu. Sprawa mocno uderza w Sebastiana.
- Oblany test (De underkända, 2015). Morderca poluje na celebrytów z reality show i pozostawia ich z „niezdanym egzaminem”. Zagrożenie zaczyna dotykać samego zespołu.
- Najwyższa sprawiedliwość (En högre rättvisa, 2018). Seria gwałtów w Uppsali. Sprawca działa z zimną precyzją, a Sebastian musi zmierzyć się nie tylko z przestępcą, ale i z własną przeszłością.
- Co zasiejesz, to zbierzesz (Som man sår, 2021). Zjazd klasowy i morderstwo. Vanja przejmuje większą odpowiedzialność, a Sebastian próbuje (z różnym skutkiem) funkcjonować jako dziadek.
- Winy, które nosimy (Skulden man bär, 2023). Ostatni tom serii. Stary wróg wraca, a Sebastian musi zmierzyć się z konsekwencjami decyzji podjętych przez całą serię – zarówno zawodowych, jak i osobistych.
Hans Rosenfeldt jest również twórcą serialu Most nad Sundem (Bron), a Michael Hjorth współtwórcą m.in. serialu Szybki cash (na motywach książek Jensa Lapidusa).
Seria powstała najpierw jako pomysł na serial telewizyjny. Autorzy chcieli pracować z Rolfem Lassgårdem (który wcześniej grał Kurta Wallandera w ekranizacjach powieści Henninga Mankella) i świadomie stworzyli postać będącą jego przeciwieństwem – aroganckiego, mizoginistycznego, trudnego do zniesienia psychologa. Dopiero później na podstawie scenariuszy powstały dwie pierwsze książki. Serial z Lassgårdem w roli Sebastiana miał premierę w Szwecji w 2010 roku (równolegle z pierwszą książką).
Dwa pierwsze odcinki opierają się na tej samej fabule, co powieści Ciemne sekrety i Uczeń. Każdy z nich ma długość filmu pełnometrażowego. Trzeci i czwarty odcinek to oryginalne historie napisane specjalnie dla telewizji – nie mają swoich odpowiedników książkowych. W trzecim sprawa dotyczy trzech dziewczyn, które znaleziono martwe w starej kopalni srebra w Ludvice. W czwartym bohaterowie trafiają do Skanii, gdzie znalezione zostaje ciało dawnego mordercy dzieci.
Spis śledztw z udziałem Sebastiana Bergmana uzupełniają dwa opowiadania, które… nie trafiły w ręce szwedzkich czytelników. Zostały one napisane z myślą o bożonarodzeniowych antologiach kryminalnych. Takie zbiory są popularne Skandynawii, ale akurat te teksty powstały na potrzeby książek wydanych w Niemczech. Pierwsze z nich, zatytułowane Feste feiern, wie sie fallen (tytuł szwedzki Julen kommer bara en gång per år, czyli po polsku Świętuj, gdy jest okazja lub Święta są tylko raz do roku) trafiło do zbioru Tatort Tannenbaum. Kommissare feiern Weihnachten, pod redakcją Friederike Ney, wydanego w 2012 roku. Okazuje się, że Sebastian Bergman nienawidzi świąt – kojarzą mu się z tragedią w Tajlandii. Mimo to Torkel Höglund zaprasza go na rodzinną Wigilię pod Sztokholmem. Sebastian jedzie, bo ma swój ukryty powód: chce być bliżej Vanji. Na imprezie zachowuje się jak zwykle – niewłaściwie, prowokacyjnie i z wyraźnym zainteresowaniem kobietami. Święta z Bergmanem nie mogą być spokojne.
Drugi tekst, Im Schrank (przywoływany tytuł szwedzki to Garderoben, po polsku byłoby to zatem: W szafie lub Garderoba), ukazało się w 2013 roku w antologii Jul-Morde. Skandinavische Weihnachtskrimis pod redakcją Sibylle Klöcker (Wunderlich Verlag). Sebastian uwodzi kobietę, która jest ważnym świadkiem w toczącej się sprawie. W trakcie schadzki wcześniej niż planowano wraca jej mąż. Sebastian chowa się nagi do szafy. Okazuje się, że mąż nie tylko coś zabiera i wychodzi – zostaje w domu na dłużej… Sebastian utyka w szafie na dłużej, a jednocześnie pomaga prowadzić śledztwo, komunikując się przez telefon z koleżanką z pracy. Mimo absurdalnej sytuacji stara się wykorzystać czas i dojść do czegoś w sprawie.
Oba teksty są krótkie, lekkie i skupione bardziej na charakterze Bergmana niż na poważnej kryminalnej intrydze. W 2016 roku trafiły do wspólnego zbiorku Feste feiern wie sie fallen & Im Schrank, utrzymanego w takiej samej szacie graficznej jak powieści duetu Hjorth i Rosenfeldt, wydawane w Niemczech.
Autor: Rafał Chojnacki