Seria Jørna Liera Horsta o komisarzu Williamie Wistingu to jeden z najlepszych norweskich cykli kryminalnych ostatnich dwóch dekad. Ciekawostką jest fakt, że główny bohater jest fikcyjnym potomkiem norweskiego polarnika Oscara Wistinga, który zasłynął m.in. jako członek wypraw badawczych Roalda Amundssena.
Horst – były policjant – pisze precyzyjne, realistyczne procedury policyjne osadzone w Larvik i okolicach. Każda książka stanowi zamkniętą sprawę, więc teoretycznie można czytać je w dowolnej kolejności. Jeśli jednak chce się śledzić rozwój postaci (szczególnie Wistina i jego córki Line, dziennikarki), relacje rodzinne oraz ewolucję samego Wistina, warto trzymać się porządku publikacji.
Kolejność czytania
Oryginalna, norweska kolejność publikacji to najlepszy sposób na rozpoczęcie serii. Zaczynasz od pierwszej książki i idziesz dalej, obserwując, jak zmienia się Wisting, jego rodzina i sposób prowadzenia śledztw. Warto pamiętać, że w Polsce powieści te początkowo nie ukazywały się po kolei, ale z czasem Wydawnictwo Smak Słowa uzupełniło cały katalog serii i dziś możemy już czytać je według oryginalnego porządku:
- Kluczowy świadek (Nøkkelvitnet, 2004). Debiut. Zmasakrowane ciało starszego mężczyzny w mieszkaniu w Larvik. Pierwsze spotkanie z Wistingiem i jego realistycznym stylem pracy.
- Felicia zaginęła (Felicia forsvant, 2005). Zaginięcie młodej kobiety i odkrycie szkieletu, które odsłaniają stare kłamstwa sięgające wielu lat wstecz.
- Gdy morze cichnie (Når havet stilner, 2006). Mglisty, poza sezonem Stavern. Postrzelony mężczyzna na schodach apteki i zwęglone kości na pogorzelisku. Spokojne miasteczko skrywa więcej, niż się wydaje.
- Jedna jedyna (Den eneste ene, 2007). Lipcowy upał. Znana piłkarka ręczna znika bez śladu w drodze na trening. Wisting mierzy się z presją medialną i prywatnym życiem.
- Nocny człowiek (Nattmannen, 2009). Odcięta głowa na palu na rynku w Larvik. Brutalna zbrodnia, która szybko eskaluje i stawia Wistinga w bezpośrednim zagrożeniu.
- Szumowiny (Bunnfall, 2010). Na plaży pojawiają się odcięte stopy w butach do biegania. Jedna, potem kolejne. Sprawa łączy się z tajemniczymi zaginięciami i starymi sekretami.
- Poza sezonem (Vinterstengt, 2011). Koniec sezonu letniego. W domku letniskowym znajduje się bestialsko zamordowany mężczyzna. Wisting wraca do spraw, które nie dają spokoju.
- Psy gończe (Jakthundene, 2012). Siedemnaście lat wcześniej Wisting prowadził głośną sprawę zabójstwa Cecilii Linde. Teraz wychodzi na jaw, że dowody zostały sfabrykowane. Wisting zostaje zawieszony i sam staje się ściganym.
- Jaskiniowiec (Hulemannen, 2013). Mężczyzna leżał martwy przed telewizorem przez cztery miesiące, a nikt tego nie zauważył. Sprawa samotności i sąsiedztwa, która szybko się komplikuje.
- Ślepy trop (Blindgang, 2015). Sofie Lund wprowadza się z córką do domu odziedziczonego po dziadku. W piwnicy znajdują pieniądze, dokumenty i broń. Stara sprawa wraca z nową siłą.
- Gdy mrok zapada (Når det mørkner, 2016) – prequel z 1983 r., gdy Wisting jest młodym policjantem i świeżo upieczonym ojcem bliźniaków.
- Kod Kathariny (Katharina-koden, 2017). Wisting wraca do starej sprawy i zaczyna współpracować z Adrianem Stillerem z Kripos. Córka Line odgrywa coraz ważniejszą rolę.
- Ukryty pokój (Det innerste rommet, 2018). Wisting dostaje tajne zlecenie od prokuratora krajowego. Chodzi o duże pieniądze znalezione w domu znanego polityka. Sprawa sięga wysoko.
- Zła wola (Illvilje, 2019). Seryjny morderca oferuje informacje o miejscu ukrycia ciała trzeciej ofiary. Wisting i Stiller muszą zdecydować, czy warto zaryzykować.
- Sprawa 1569 (Sak 1569, 2020). Anonimowy list i stara sprawa zabójstwa 17-letniej dziewczyny. Wisting zaczyna wątpić w wyrok wydany lata wcześniej.
- Bez granic (Grenseløs, 2021). Sprawa, która wykracza poza granice Norwegii. Wisting i Line stykają się z międzynarodowym śledztwem i nowymi zagrożeniami.
- Zdrajca (Forræderen, 2022). Po ulewach ziemia osuwa się na jedną z dzielnic Larvik. W gruzach znajduje się ciało mężczyzny, który zginął jeszcze przed osunięciem. Wisting musi balansować między prawdą a lojalnością wobec kolegów.
- Susza (Tørt land, 2024). Upalne lato. Wysychające jezioro Farris odsłania sekrety z dna – ciało młodego mężczyzny i ślady starej sprawy gwałtu. Wisting łączy wątki, które wydawały się zamknięte.
- Ostatnia sprawa (Den siste saken, 2025). Z więzienia wychodzi mężczyzna skazany za morderstwo. Na swojej liście osób odpowiedzialnych za wyrok umieścił na pierwszym miejscu Wistinga. Jednocześnie Line wyjeżdża do RPA, a Wisting zostaje z wnuczką i nowymi wątkami związanymi ze Stillerem.
Nieco problematyczny jest w tym zestawieniu tom 11. Mikropowieść Gdy mrok zapada opowiada o losach młodego Westinga, ale ujęta jest w klamrę narracyjną w postaci opowieści, którą dojrzały policjant opowiada młodym adeptom tej profesji. Można zatem ten tom czytać na samym początku, ale nie ma takiej konieczności.
Nieco więcej problemu sprawia tu trochę inne wydawnictwo. Chodzi tu komiks Landets eldste mann er død, do którego scenariusz napisał Horst, zaś rysunki stworzył Jonas A. Larsen. Publikacja ta ukazała się nakładem Liv Forlag w 2012 roku (wersja polska nie jest dostępna). Można ją czytać jako osobną historię na pograniczu serii, albo pomiędzy powieściami Poza sezonem i Psy gończe.
Akcja rozgrywa się w szpitalu w Larviku. W nocy ktoś przywiązuje do łóżka i zabija Zacheriasa Tønnesena – 110-letniego mężczyznę, uznawanego za najstarszego w kraju. Komisarz Wisting prowadzi śledztwo. Zastanawia się, kto mógł mieć motyw, by zabić tak starego człowieka. W trakcie dochodzenia odkrywa, że bardzo długie życie Tønnesena skrywa wiele śladów i sekretów. Historia splata przeszłość z teraźniejszością i ma mroczny, nieco melancholijny ton.
Wisting w TV
Norweski serial Wisting (2019–2025) to jedna z najlepszych adaptacji nordic noir ostatnich lat. Zgodnie z informacjami, płynacymi od producentów, projekt kończy się na piątym sezonie.
Sven Nordin gra komisarza Williama Wistinga dokładnie tak, jak wyobrażał go sobie Horst: spokojnie, sumiennie, bez teatralnych załamań. Córka Line (Thea Green Lundberg) i zespół z Larviku są obecni we wszystkich pięciu sezonach. Serial nie trzyma się kolejności książek – łączy wątki, zmienia kolejność i czasem mocno skraca fabułę.
Najciekawsze jest jednak to, że sezon 4 to w całości oryginalna historia. Akcja rozgrywa się w Larviku podczas spokojnego letniego wieczoru. Sześcioletni Clifford Greenwood, chłopiec o norwesko-brytyjskich korzeniach, znika z rodzinnego hotelu Wildenvey. Następnego ranka znajduje się zwłoki pracownika hotelu, który miał bliskie relacje z rodziną. Wisting i jego zespół od razu podejrzewają porwanie. Sprawa szybko nabiera międzynarodowego charakteru – Clifford jest obywatelem brytyjskim – a na policję spada ogromna presja.
Rodzina Greenwoodów okazuje się pełna sekretów. Pojawiają się żądania okupu i tajemnicze wiadomości, ale Wisting szybko zaczyna podejrzewać, że nie chodzi o pieniądze. Trop prowadzi do przeszłości dziadka chłopca i starych, bolesnych rodzinnych spraw. Równolegle Line spotyka swojego byłego partnera Tommy’ego, który wpada w złe towarzystwo. To klasyczny Horstowski klimat: metodyczne śledztwo, rodzinne sekrety i presja czasu, tylko że tym razem bez książkowego pierwowzoru.
Opowieść tę można traktować jak „dodatkowy tom”, który nigdy nie powstał na papierze, ale idealnie mieści się gdzieś pomiędzy Nocnym człowiekiem a Psami gończymi. W tym okresie Wisting jest już doświadczonym komisarzem, Line pracuje jako dziennikarka, a relacje rodzinne są napięte, ale jeszcze nie tak skomplikowane jak w późniejszych tomach.
Autor: Rafał Chojnacli