{"id":9834,"date":"2026-10-29T14:58:13","date_gmt":"2026-10-29T13:58:13","guid":{"rendered":"https:\/\/deckare.pl\/?p=9834"},"modified":"2026-10-29T15:05:51","modified_gmt":"2026-10-29T14:05:51","slug":"9834","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/deckare.pl\/?p=9834","title":{"rendered":"Jak nie podr\u00f3\u017cowa\u0107 po Szwecji (Rafa\u0142 Chojnacki)"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Zastanawia\u0142em si\u0119, czy Wam o tej ksi\u0105\u017cce opowiedzie\u0107, bo ostatecznie nie jest to krymina\u0142. Cho\u0107 do pewnego momentu (da\u0142oby si\u0119 w sumie od biedy uzna\u0107, \u017ce nawet do ko\u0144ca) mo\u017cna traktowa\u0107 go jako mroczny thriller, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek mierzy si\u0119 z bezlitosnymi si\u0142ami przyrody. Jednak sama atmosfera powie\u015bci i du\u017ca doza brutalizmu, m\u00f3wi\u0105 nam, \u017ce mamy do czynienia z horrorem<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Nie ma tu duch\u00f3w i zjaw. Ale czy nie ma demon\u00f3w i czar\u00f3w\u2026 tu ju\u017c nie by\u0142bym taki pewny – cho\u0107 jeste\u015bmy skoncentrowani na jednym bohaterze i od pewnego momentu nie mo\u017cemy w pe\u0142ni ufa\u0107 jego ocenie sytuacji. <\/p>\n\n\n\n

Ale od pocz\u0105tku. Czterech starych koleg\u00f3w ze studi\u00f3w \u2013 Luke, Dom, Hutch i Phil \u2013 uprawiaj\u0105 trekking w g\u00f3rach p\u00f3\u0142nocnej Szwecji. To takie „Spotkanie po latach” kumpli ze studi\u00f3w. Ich kariery potoczy\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnie, cho\u0107 wydaje si\u0119, \u017ce tylko Luke od nich odstaje. Jest samotny, bez stabilnej kariery i pieni\u0119dzy, reszta kumpli jest bardziej \u201eustatkowana\u201d, cho\u0107, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okazuje, nie bez problem\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tkowo id\u0105 wyznaczonym szlakiem, ale Phil ma p\u0119cherze na stopach, a Dom kontuzj\u0119 kolana. Dlatego Hutch, kt\u00f3ry przewodzi grupie, proponuje skr\u00f3t przez g\u0119sty, dziki, niemal nietkni\u0119ty las. Decyzja okazuje si\u0119 fatalna \u2013 gubi\u0105 si\u0119 w deszczu i mgle. W lesie natrafiaj\u0105 na okaleczone, wybebeszone zwierz\u0119ta zawieszone wysoko na drzewach, tajemnicze runy na korze i opuszczon\u0105, mroczn\u0105 chat\u0119 pe\u0142n\u0105 czaszek, ko\u015bci, odwr\u00f3conych krzy\u017cy i poga\u0144skich artefakt\u00f3w. Na strychu znajduje si\u0119 groteskowy wypchany stw\u00f3r \u2013 kozio\u0142 z ludzkimi ramionami. Nocami dr\u0119cz\u0105 ich koszmary i wizje. Narastaj\u0105 k\u0142\u00f3tnie i napi\u0119cia w grupie. Co\u015b ich \u015bledzi i zabija. Hutch zostaje zabrany przez tajemnicz\u0105 istot\u0119, a potem znaleziony nagi i martwy na drzewie. Podobny los spotyka Phila i Doma. Luke zostaje sam, ranny i wyczerpany.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy budzi si\u0119 uwi\u0119ziony w domu starej kobiety i tr\u00f3jki m\u0142odych Norweg\u00f3w z black metalowego zespo\u0142u Blood Frenzy, my\u015bli, \u017ce jest uratowany. Ale poga\u0144scy czciciele dawnych, germa\u0144skich bog\u00f3w, maj\u0105 co do niego inne plany. I cho\u0107 wszystko to da si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 w miar\u0119 racjonalnie (potw\u00f3r nie musi by\u0107 pradawnym b\u00f3stwem, mo\u017ce by\u0107 po prostu nieznanym nam gatunkiem zwierz\u0119cia) mroczna atmosfera horroru nawet na moment nie pozostawia nam z\u0142udze\u0144. Dla polskiego czytelnika ciekawostk\u0105 mo\u017ce by\u0107 wymienienie przez jednego z muzyk\u00f3w zespo\u0142u Behemoth, jako przedstawicieli „prawdziwego metalu”.<\/p>\n\n\n\n

Adam Nevill to do\u015bwiadczony tw\u00f3rca literackiej grozy, ale „Rytua\u0142” to jego pierwsza powie\u015b\u0107 przet\u0142umaczona na polski. Bardzo zgrabnie \u0142\u0105czy tu tzw. nature horror<\/em>, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek walczy o przetrwanie w nieprzyjaznym \u015brodowisku, z folk horrorem<\/em>, opartym na ludowych wierzeniach. Mimo, \u017ce autor jest Brytyjczykiem, dobrze poradzi\u0142 sobie zar\u00f3wno z ci\u0119\u017ckimi przej\u015bciami bohater\u00f3w w najstarszym dzikiem obszarze le\u015bnym wsp\u00f3\u0142czesnej Europy, jak i ze skandynawkimi mitami i legendami. Cho\u0107 nordyckie pseudonimy tr\u00f3jki blackmetalowych dewiant\u00f3w – Loki, Fenris i Surtr – nawi\u0105zywa\u0142y wprost do opowie\u015bci z Eddy, to ju\u017c tajemnicza „Matka” (Moder), kt\u00f3ra jest surrealistycznym potworem, kojarz\u0105cym si\u0119 z koz\u0142em, wywodzi si\u0119 wprost z legend P\u00f3\u0142nocy. Troch\u0119 szkoda, \u017ce autor nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na wyt\u0142umaczenie tego faktu, poniewa\u017c doda\u0142oby to jeszcze wi\u0119ksz\u0105 szczypt\u0119 groteski do drugiej cz\u0119\u015bci powie\u015bci. Wszak kozio\u0142, po szwedzku bocken<\/em>, to jedna z wa\u017cnych postaci, kojarzonych z Bo\u017cym Narodzeniem (julbocken<\/em>). Opowie\u015b\u0107 o tej postaci idealnie pokazuje, jak nak\u0142ada\u0142y si\u0119 na siebie elementy tradycji poga\u0144skiej, katolickiej i lutera\u0144skiej, tworz\u0105c niezwyk\u0142\u0105 opowie\u015b\u0107, kt\u00f3ra mog\u0142aby doskonale urozmaici\u0107 histori\u0119 Nevilla.<\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku by\u0142 sk\u00f6rdebocken <\/em>(kozio\u0142 \u017cniwny) \u2013 ostatni snop zbo\u017ca formowany w kszta\u0142t kozy. Trzymano go przez zim\u0119 jako ducha urodzaju, kt\u00f3ry mia\u0142 zapewni\u0107 dobre zbiory w kolejnym roku. W czasach poga\u0144skich kozy kojarzone by\u0142y z Thorem, dlatego po przyj\u0119ciu chrze\u015bcija\u0144stwa skojarzono rogatego stwora z Diab\u0142em. Ale w \u015bredniowiecznych misteriach kozio\u0142 ten nale\u017ca\u0142 do orszaku \u015bw. Miko\u0142aja, kt\u00f3ry chodzi\u0142 podczas bo\u017conarodzeniowych procesji z koz\u0142em na sznurku. Mia\u0142o to pokaza\u0107, \u017ce w imi\u0119 Bo\u017ce ujarzmi\u0142 on Diab\u0142a. Po reformacji \u015bwi\u0119ci znikn\u0119li, ale Julbocken pozosta\u0142. Przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w samodzieln\u0105, cz\u0119sto przera\u017caj\u0105c\u0105 posta\u0107, kt\u00f3r\u0105 rodzice straszyli dzieci. W XVI\u2013XVIII wieku w\u0142adze (zw\u0142aszcza w Szwecji i Danii) pr\u00f3bowa\u0142y zakazywa\u0107 \u201ejulbockowych\u201d pochod\u00f3w, bo m\u0142odzie\u017c przebiera\u0142a si\u0119 za koz\u0142y, chodzi\u0142a od domu do domu, \u017cebra\u0142a o jedzenie i alkohol, ha\u0142asowa\u0142a i wszczyna\u0142a awantury. Uwa\u017cano to za niemoralne i powi\u0105zane z poga\u0144skimi, diabelskimi zwyczajami. Neville musia\u0142 zna\u0107 te opowie\u015bci, a jednak pozostawi\u0142 swoich bohater\u00f3w bez \u015bwiadomo\u015bci tego, z czym si\u0119 by\u0107 mo\u017ce mierz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce powie\u015b\u0107 ta mo\u017ce skutecznie zniech\u0119ci\u0107 do podr\u00f3\u017cy po lesnych bezdro\u017cach. Jak przysta\u0142o na dobry horror, ostrzega: trzymajcie si\u0119 dobrze wytyczonych i oznaczonych szlak\u00f3w. To idealny przewodnik, kt\u00f3ry m\u00f3wi nam jak NIE<\/strong> uprawia\u0107 turystyki w Szwecji.<\/p>\n\n\n\n

W 2017 roku powie\u015b\u0107 zosta\u0142a sfilmowana. Obraz w re\u017cyserii Davida Brucknera otrzyma\u0142 sporo nagr\u00f3d, zar\u00f3wno na festiwalach po\u015bwi\u0119conych filmom grozy, jak i w przegl\u0105dach kina niezale\u017cnego. Nieco wcze\u015bniej, bo w 2011 roku, Nevill otrzyma\u0142 za Rytua\u0142 <\/strong>presti\u017cow\u0105 nagrod\u0119 August Derleth Award<\/strong>, przyznawan\u0105 za najlepszy brytyjski horror.<\/p>\n\n\n\n

Autor: Rafa\u0142 Chojnacki<\/p>\n\n\n\n

Adam Nevill, Rytua\u0142<\/a>, Wydawnictwo Mova, 2021.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zastanawia\u0142em si\u0119, czy Wam o tej ksi\u0105\u017cce opowiedzie\u0107, bo ostatecznie nie jest to krymina\u0142. Cho\u0107 do pewnego momentu (da\u0142oby si\u0119 w sumie od biedy uzna\u0107, \u017ce nawet do ko\u0144ca) mo\u017cna traktowa\u0107 go jako mroczny thriller, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek mierzy si\u0119 z bezlitosnymi si\u0142ami przyrody. Jednak sama atmosfera powie\u015bci i du\u017ca doza brutalizmu, m\u00f3wi\u0105 nam, \u017ce … Czytaj dalej Jak nie podr\u00f3\u017cowa\u0107 po Szwecji (Rafa\u0142 Chojnacki)<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[63],"tags":[3865,25,549,3866,3867],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9834"}],"collection":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9834"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9834\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9836,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9834\/revisions\/9836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9834"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9834"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9834"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}