{"id":9711,"date":"2026-10-05T22:13:20","date_gmt":"2026-10-05T20:13:20","guid":{"rendered":"https:\/\/deckare.pl\/?p=9711"},"modified":"2026-10-05T22:13:20","modified_gmt":"2026-10-05T20:13:20","slug":"jak-czytac-serie-o-wallanderze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/deckare.pl\/?p=9711","title":{"rendered":"Jak czyta\u0107 seri\u0119 o Wallanderze?"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Kurt Wallander <\/strong>jest komisarzem policji w mie\u015bcie Ystad, na samym po\u0142udniowym kra\u0144cu szwedzkiej Skanii. Rozwiedziony, z trudnymi relacjami z c\u00f3rk\u0105 Lind\u0105 i ojcem malarzem, kt\u00f3ry w k\u00f3\u0142ko maluje ten sam motyw pejza\u017cu z g\u0142uszcem lub bez. Pije za du\u017co, je za p\u00f3\u017ano, \u015bpi za ma\u0142o i traktuje \u015bledztwo jak spraw\u0119 osobist\u0105.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Tw\u00f3rc\u0105 tej postaci jest Henning Mankell <\/strong>(1948\u20132015), autor nie tylko krymina\u0142\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c powie\u015bci obyczajowych, ksi\u0105\u017cek dla dzieci i sztuk teatralnych. Cykl o komisarzu Wallanderze, rozpocz\u0105\u0142 w 1991 roku Morderc\u0105 bez twarzy<\/strong><\/em>, sprzeda\u0142 si\u0119 w dziesi\u0105tkach milion\u00f3w egzemplarzy i obok serii o Martinie Becku <\/strong>duetu Sj\u00f6wall i Wahl\u00f6\u00f6 <\/strong>ustawi\u0142 wz\u00f3r skandynawskiego krymina\u0142u spo\u0142ecznego, w kt\u00f3rym sprawa jest tylko pretekstem do poruszenia zaanga\u017cowanego spo\u0142ecznie tematu.<\/p>\n\n\n\n

Kolejno\u015b\u0107 czytania<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przez wiele lat mi\u0142o\u015bnicy postaci Wallandera nie mieli problem\u00f3w. Kolejno\u015b\u0107 wydawnicza pokrywa\u0142a si\u0119 z kolejno\u015bci\u0105 nast\u0119puj\u0105cych po sobie zdarze\u0144 w powie\u015bciach. Niestety, w 1999 roku ukaza\u0142 si\u0119 zbi\u00f3r, zawieraj\u0105cy r\u00f3\u017cne opowiadania i tytu\u0142ow\u0105 mikropowie\u015b\u0107 Piramida<\/strong><\/em>. Teksty te opisuj\u0105 wczesne sprawy, w kt\u00f3rych uczestniczy\u0142 nasz bohater. Zako\u0144czenie fina\u0142owej historii przypada na okres tuz przed rozpocz\u0119ciem fabu\u0142y Mordercy bez twarzy<\/em><\/strong>. Dlatego na poni\u017cszej li\u015bcie znajdzie si\u0119 ona na samym szczycie, \u017ceby mo\u017cna by\u0142o pozna\u0107.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Jeszcze wi\u0119cej zamieszania wprowadzi\u0142a mikropowie\u015b\u0107 R\u0119ka<\/em><\/strong>. Pocz\u0105tkowo ukaza\u0142a si\u0119 ona w 2004 roku w Holandii, jako opowiadanie Het Graf<\/strong><\/em>\u00a0(Gr\u00f3b<\/em>). Pokazywa\u0142o ono starszego ju\u017c Wallandera, mieszkaj\u0105cego z jak\u0105\u015b kobiet\u0105. Utw\u00f3r ten powsta\u0142 przy okazji festiwalu krymina\u0142u, na kt\u00f3rym Mankell by\u0142 go\u015bciem, ale nie zgadza\u0142 si\u0119 na jego t\u0142umaczenie, poniewa\u017c nie w pe\u0142ni pasowa\u0142 do stworzonej przez niego serii. Dopiero po publikacji powie\u015bci Niespokojny cz\u0142owiek<\/strong><\/em> z 2009 roku, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 zamkni\u0119ciem ca\u0142ej serii, wydawca nam\u00f3wi\u0142 pisarza, by zdecydowa\u0142 si\u0119 przybli\u017cy\u0107 ten na po\u0142y legendarny tekst szwedzkim (i mi\u0119dzynarodowym) czytelnikom. Wreszcie w 2013 roku ukaza\u0142 si\u0119 on jako R\u0119ka<\/em>. Przy okazji Mankell dokona\u0142 licznych poprawek i dostosowa\u0142 fabu\u0142\u0119 do serii, wprowadzaj\u0105c swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119, Lind\u0119, jako g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0119 kobiec\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 wszystkie te elementy, w spos\u00f3b chronologiczny nale\u017ca\u0142oby czyta\u0107 serie o Wallanderze w nast\u0119puj\u0105cej kolejno\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Piramida<\/em> <\/a>(Pyramiden<\/em>, 1999). Pi\u0119\u0107 opowiada\u0144 z akcj\u0105 w latach lat 1969\u20131989: pierwsza sprawa w Malm\u00f6, potem droga do Ystad, tu\u017c przed Morderc\u0105 bez twarzy<\/em>. W Polsce najpierw w trzech tomikach (Cios<\/em> \/ Szczelina<\/em>, M\u0119\u017cczyzna na pla\u017cy<\/em> \/ \u015amier\u0107 fotografa<\/em>, Piramida<\/em>), p\u00f3\u017aniej w jednym.<\/li>\n\n\n\n
  2. Morderca bez twarzy<\/a><\/em> (M\u00f6rdare utan ansikte<\/em>, 1991). Zima, zamordowani rolnicy, ostatnie s\u0142owo ofiary budz\u0105 dreszcz w\u015br\u00f3d policjant\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
  3. Psy z Rygi<\/em> <\/a>(Hundarna i Riga<\/em>, 1992). Tratwa z dwoma trupami, \u015bledztwo przenosi si\u0119 na \u0141otw\u0119.<\/li>\n\n\n\n
  4. Bia\u0142a lwica<\/a><\/em> (Den vita lejoninnan<\/em>, 1993). Zagini\u0119cie agentki nieruchomo\u015bci w Skanii i trop, kt\u00f3ry prowadzi do RPA.<\/li>\n\n\n\n
  5. M\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry si\u0119 u\u015bmiecha\u0142<\/a><\/em> (Mannen som log<\/em>, 1994). Po zastrzeleniu cz\u0142owieka w trakcie s\u0142u\u017cby Wallander chce odej\u015b\u0107 z policji. Doskona\u0142y portret jego za\u0142amania.<\/li>\n\n\n\n
  6. Fa\u0142szywy trop<\/a><\/em> (Villosp\u00e5r<\/em>, 1995). Lato 1994, mistrzostwa \u015bwiata w pi\u0142ce i makabryczne, seryjne zab\u00f3jstwa.<\/li>\n\n\n\n
  7. Pi\u0105ta kobieta<\/em> <\/a>(Den femte kvinnan<\/em>, 1996). Przemoc wobec kobiet i zemsta. D\u0142ugie, mozolne \u015bledztwo, roz\u0142o\u017cone na miesi\u0105ce.<\/li>\n\n\n\n
  8. O krok<\/a><\/em> (Steget efter<\/em>, 1997). Zab\u00f3jstwo kolegi z komisariatu. Jedna z najmocniejszych ksi\u0105\u017cek cyklu.<\/li>\n\n\n\n
  9. Zapora<\/a><\/em> (Brandv\u00e4gg<\/em>, 1998). Koniec klasycznej serii: atak na infrastruktur\u0119 krytyczn\u0105, Wallander coraz bardziej samotny i zagubiony w rzeczywisto\u015bci.<\/li>\n\n\n\n
  10. Nim nadejdzie mr\u00f3z<\/a><\/em> (Innan frosten<\/em>, 2002). Jedyna powie\u015b\u0107 z Lind\u0105 Wallander na pierwszym planie. Linda ko\u0144czy szko\u0142\u0119 policyjn\u0105 i wchodzi do komisariatu w Ystad; Kurt jest wa\u017cny, ale drugoplanowy. Mankell planowa\u0142 trylogi\u0119 o c\u00f3rce, ale jej nie doko\u0144czy\u0142.<\/li>\n\n\n\n
  11. R\u0119ka<\/em> <\/a>(Handen<\/em>, 2013). Mikropowie\u015b\u0107, akcja w pa\u017adzierniku 2002. Wallander ogl\u0105da dom pod L\u00f6derup, w ogrodzie potyka si\u0119 o\u2026 r\u0119k\u0119.<\/li>\n\n\n\n
  12. Niespokojny cz\u0142owiek<\/em> <\/a>(Den orolige mannen<\/em>, 2009). Wallander ma dom, psa i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tk\u0119 na karku. Zagini\u0119cie te\u015bcia Lindy zmusza go do \u015bledztwa, kt\u00f3re si\u0119ga czas\u00f3w zimnej wojny. Zako\u0144czenie serii: nie czyta\u0107 wcze\u015bniej!<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Wszystkie sprawy Wallandera<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Je\u017celi kto\u015b zamierza ogranicza\u0107 si\u0119 do napisanych przez Henninga Mankella powie\u015bci i opowiada\u0144, powy\u017csza lista w pe\u0142ni wystarczy. Niestety, nie s\u0105 to wszystkie wymy\u015blone przez pisarza historie z tym bohaterem.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

    W latach 2005\u20132013 szwedzka telewizja TV4 <\/strong>we wsp\u00f3\u0142pracy z wytw\u00f3rni\u0105 Yellow Bird<\/strong> wyprodukowa\u0142a trzy sezony serialu Wallander<\/em>, w kt\u00f3rym w tytu\u0142ow\u0105 rol\u0119 wcieli\u0142 si\u0119 Krister Henriksson<\/strong>. Wsp\u00f3\u0142autorem wi\u0119kszo\u015bci scenariuszy by\u0142 sam Mankell, nale\u017cy je wi\u0119c uzna\u0107 za oficjalne uzupe\u0142nienie biografii szwedzkiego policjanta. Nawet tam, gdzie Mankell nie wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 scenariusza, nie mog\u0142o si\u0119 w nim znale\u017a\u0107 nic, czego by nie zaaprobowa\u0142. Poszczeg\u00f3lne odcinki maj\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 filmu pe\u0142nometra\u017cowego, niekt\u00f3re z nich, w ramach promocji serialu, by\u0142y wy\u015bwietlane jako filmy kinowe.<\/p>\n\n\n\n

    Pilotem pierwszej serii jest ekranizacja powie\u015bci Nim nadejdzie mr\u00f3z<\/em>. Trzecia seria mia\u0142a nie powsta\u0107, ale Henriksson przedstawi\u0142 Mankellowi pomys\u0142 na swoje po\u017cegnanie z t\u0105 wa\u017cn\u0105 dla niego rol\u0105. Tak powsta\u0142 kr\u00f3tszy sezon, otwarty ekranizacj\u0105 Niespokojnego cz\u0142owieka<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

    Gdyby zatem bra\u0107 pod uwag\u0119 napisane i zaaprobowane przez Mankella scenariusze jako oficjalne elementy biografii Wallandera, nale\u017ca\u0142oby u\u0142o\u017cy\u0107 sobie lektur\u0119 i emisj\u0119 serialu w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n

    1-10. Oryginalne historie od zbioru Piramida<\/em> po Nim nadejdzie mr\u00f3z<\/em> (Pyramiden<\/em>, 1999).<\/p>\n\n\n\n

    11. Sezon 1 Wallandera<\/em> (2005\u20132006, trzyna\u015bcie film\u00f3w). Teoretycznie odcinek pierwszy mo\u017cna pomin\u0105\u0107, cho\u0107 r\u00f3\u017cni si\u0119 minimalnie od ksi\u0105\u017cki, wi\u0119c lepiej obejrze\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    12. Mikropowie\u015b\u0107 R\u0119ka.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    13. Sezon 2 Wallandera<\/em> (2009-2010, trzyna\u015bcie film\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

    14. Powie\u015b\u0107 Niespokojny cz\u0142owiek.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    15. Sezon 3 Wallandera<\/em> (2013, sze\u015b\u0107 film\u00f3w) Teoretycznie odcinek pierwszy mo\u017cna pomin\u0105\u0107, cho\u0107 r\u00f3\u017cni si\u0119 minimalnie od ksi\u0105\u017cki, wi\u0119c lepiej obejrze\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Warto wspomnie\u0107, \u017ce wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcami scenariuszy by\u0142o wielu p\u00f3\u017aniejszych pisarzy, kt\u00f3rzy przy Mankellu zdobywali pierwsze szlify w pisaniu kryminalnych fabu\u0142, a p\u00f3\u017aniej \u201eposzli na swoje\u201d. Przy telewizyjnym Wallanderze<\/em> pracowali m.in. Stefan Ahnhem, Hans Rosenfeldt, Rolf <\/strong>i Cilla B\u00f6rjlind<\/strong> i Stefan Thunberg<\/strong>. Lars Bill Lundholm<\/strong> ju\u017c wcze\u015bniej pisa\u0142 krymina\u0142y, ale te\u017c znalaz\u0142 si\u0119 w tej dru\u017cynie.<\/p>\n\n\n\n

    Dla najbardziej zaawansowanych<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \u017beby m\u00f3c o sobie powiedzie\u0107, \u017ce jest si\u0119 prawdziwym wallanderowskim nerdem, nie wystarczy do powy\u017cszej listy doda\u0107 szwedzkich ekranizacji powie\u015bci Mankella z Rolfem Lassg\u00e5rdem<\/strong> (dziewi\u0119\u0107 film\u00f3w w latach 1995-2007), brytyjskich ekranizacji z Kennethem Branaghem<\/strong> (dwana\u015bcie film\u00f3w w latach 2008-2016) i serialu Netflixa <\/strong>M\u0142ody Wallander<\/em> z Adamem P\u00e5lssonem<\/strong> (dwa sezony po sze\u015b\u0107 film\u00f3w w latach 2020-2022, lu\u017ano inspirowane opowiadaniami). Trzeba b\u0119dzie pogrzeba\u0107 znacznie g\u0142\u0119biej.<\/p>\n\n\n\n

    Przede wszystkim wypada\u0142oby si\u0119gn\u0105\u0107 po powie\u015b\u0107 Jana Guillou<\/strong> En medborgare h\u00f6jd \u00f6ver varje misstanke <\/em>(Obywatel poza wszelkim podejrzeniem<\/em>, nie wydana po polsku) z 1995 roku. Jako \u017ce obaj pisarze si\u0119 przyja\u017anili, Guillou po\u017cyczy\u0142 sobie Wallandera do dziesi\u0105tej ksi\u0105\u017cki z cyklu o komandorze Carlu Hamiltonie<\/strong>. Matka Hamiltona ginie z r\u0105k mafii w zamku w Skanii, a \u015bledztwo prowadzi komisarz Kurt Wallander. Mankell zgodzi\u0142 si\u0119 pod warunkiem, \u017ce posta\u0107 wr\u00f3ci niezmieniona: bez nowego rysu, bez ci\u0105gu dalszego. W filmie Tribunal<\/em> <\/strong>(1995), kt\u00f3ry jest ekranizacj\u0119 tej powie\u015bci, Wallandera ju\u017c nie ma.<\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

    Pojawia si\u0119 za to na ekranie w nieco dziwnym mini-serialu kryminalnym Talismanen<\/em> <\/strong>(Talizman<\/em>, osiem odcink\u00f3w) z 2003 roku. Mankell i Guillou napisali razem scenariusz. Bohater nazywa si\u0119 Wallton, zlepka Wallandera i Hamiltona (gra go Per Graffman). Kurt Wallander pojawia si\u0119 tam osobi\u015bcie, w czterech odcinkach (gra go Lennart J\u00e4hkel<\/strong>). Ze \u015bwiata Mankella pojawia si\u0119 te\u017c policjantka z Ystad, Ann-Britt H\u00f6glund<\/strong> (Katarina Ewerl\u00f6f). W jednej ze scen, kt\u00f3re rozgrywaj\u0105 si\u0119 w luksusowej restauracji Operabaren w Sztokholmie, Guillou i Mankell graj\u0105 samych siebie. Wallton opowiada im o sprawie, a oni zaczynaj\u0105 sprawdza\u0107, czy da si\u0119 z tego zrobi\u0107 serial.<\/p>\n\n\n\n

    Polscy czytelnicy mog\u0105 trafi\u0107 na Wallandera w jeszcze jednym opowiadaniu. Nosi ono tytu\u0142 Nieprawdopodobne spotkanie<\/em> (Ett osannolikt m\u00f6te<\/em>). Ukaza\u0142o si\u0119 w wydanej r\u00f3wnie\u017c w Polsce antologii szwedzkich opowiada\u0144 kryminalnych Ciemna strona<\/em> pod redakcj\u0105 Johna-Henriego Holmberga<\/strong>. To nietypowy crossover, napisany wsp\u00f3lnie z H\u00e5kanem Nesserem<\/strong>, pojawiaj\u0105 si\u0119 w nim komisarz Van Vetereen (z ksi\u0105\u017cek Nessera), Wallander, Mankell i Nesser, kt\u00f3rzy spotykaj\u0105 si\u0119 przypadkiem w przydro\u017cnym barze.<\/p>\n\n\n\n

    To ju\u017c naprawd\u0119 wszystko. Ale kto wie, mo\u017ce gdzie\u015b na \u015bwiecie kto\u015b jeszcze napisa\u0142 albo nakr\u0119ci\u0142 co\u015b o Wallanderze. Wiadomo, \u017ce w przysz\u0142ym roku czaka na nas nowy serial i nowe powie\u015bci o Lindzie. Ale je\u017celi wiecie o czym\u015b jeszcze\u2026 piszcie koniecznie w komentarzach!<\/p>\n\n\n\n

    Autor: Rafa\u0142 Chojnacki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Kurt Wallander jest komisarzem policji w mie\u015bcie Ystad, na samym po\u0142udniowym kra\u0144cu szwedzkiej Skanii. Rozwiedziony, z trudnymi relacjami z c\u00f3rk\u0105 Lind\u0105 i ojcem malarzem, kt\u00f3ry w k\u00f3\u0142ko maluje ten sam motyw pejza\u017cu z g\u0142uszcem lub bez. Pije za du\u017co, je za p\u00f3\u017ano, \u015bpi za ma\u0142o i traktuje \u015bledztwo jak spraw\u0119 osobist\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[112,22],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9711"}],"collection":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9711"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9711\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9717,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9711\/revisions\/9717"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9711"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9711"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9711"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}