{"id":9516,"date":"2026-05-19T01:02:30","date_gmt":"2026-05-18T23:02:30","guid":{"rendered":"https:\/\/deckare.pl\/?p=9516"},"modified":"2026-05-19T01:02:30","modified_gmt":"2026-05-18T23:02:30","slug":"jakob-stougaard-nielsen-o-egzotyce-gatunku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/deckare.pl\/?p=9516","title":{"rendered":"Jakob Stougaard-Nielsen o egzotyce gatunku"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Jakob Stougaard-Nielsen<\/strong>, starszy wyk\u0142adowca literatury skandynawskiej na University College London<\/strong>, w swoim artykule Nordic Noir in the UK: The Allure of Accessible Difference<\/em> (opublikowanym w „Journal of Aesthetics & Culture”) przedstawia wnikliw\u0105 analiz\u0119 sukcesu literatury kryminalnej z P\u00f3\u0142nocy na brytyjskim rynku. Jako specjalista w dziedzinie literatury \u015bwiatowej, historii ksi\u0105\u017cki i fikcji kryminalnej, Stougaard-Nielsen argumentuje, \u017ce Nordic Noir to nie tylko chwilowa <\/strong>moda, ale zjawisko kulturowe, kt\u00f3re odpowiada na specyficzne wzorce konsumpcji w Wielkiej Brytanii na pocz\u0105tku XXI wieku.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Sukces Nordic Noir w Wielkiej Brytanii ma swoje korzenie w przek\u0142adach skandynawskich krymina\u0142\u00f3w, kt\u00f3re zyskiwa\u0142y popularno\u015b\u0107 na mi\u0119dzynarodowym rynku ju\u017c od lat 70. XX wieku. Punktem zwrotnym by\u0142y powie\u015bci Maj Sj\u00f6wall i Per Wahl\u00f6\u00f6,<\/strong> ale prawdziwy prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 w latach 90. dzi\u0119ki Peterowi H\u00f8egowi <\/strong>i jego ksi\u0105\u017cce Smilla w labiryntach \u015bniegu<\/em><\/a> (Froken Smillas fornemmelse for sne<\/em>), a nast\u0119pnie w XXI wieku za spraw\u0105 trylogii Stiega Larssona<\/strong> Millennium<\/em>. Autorzy tacy jak Henning Mankell, Jo Nesb\u00f8<\/strong> <\/strong>czy Jussi Adler-Olsen<\/strong><\/strong> sprzedali miliony egzemplarzy poza Skandynawi\u0105, a seriale jak du\u0144skie Forbrydelsen<\/a><\/em> (The Killing<\/em>) \u2013 eksportowane do ponad stu kraj\u00f3w i nagrodzone Emmy w 2010 roku \u2013 ugruntowa\u0142y pozycj\u0119 gatunku. Stougaard-Nielsen wskazuje, \u017ce ten sukces ilustruje teori\u0119 Franco Morettiego<\/strong> o rozprzestrzenianiu si\u0119 gatunk\u00f3w literackich, gdzie formy wywodz\u0105ce si\u0119 z centr\u00f3w anglosaskich ewoluuj\u0105 na peryferiach, tworz\u0105c lokalne warianty, kt\u00f3re z kolei wp\u0142ywaj\u0105 na globalny kanon.<\/p>\n\n\n\n

W kontek\u015bcie brytyjskim Nordic Noir zyska\u0142 status rozpoznawalnej marki, cho\u0107 przek\u0142ady stanowi\u0105 zaledwie 4% wszystkich publikacji w tym kraju. Stougaard-Nielsen podkre\u015bla, \u017ce ten fenomen zbieg\u0142 si\u0119 z okresem rosn\u0105cej nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznej, kryzys\u00f3w finansowych i polityki austerity, co nadaje mu szczeg\u00f3lnego znaczenia jako odbicie lokalnych pragnie\u0144 i wyzwa\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Kluczowym poj\u0119ciem w analizie Stougaarda-Nielsena jest \u201edost\u0119pna r\u00f3\u017cnica\u201d \u2013 teoria, z kt\u00f3rej wynika, \u017ce Nordic Noir przyci\u0105ga brytyjskich odbiorc\u00f3w dzi\u0119ki po\u0142\u0105czeniu rozpoznawalnych form gatunkowych z egzotycznym, ale nieprzera\u017caj\u0105cym wizerunkiem Skandynawii. Gatunek ten, wywodz\u0105cy si\u0119 z adaptacji anglo-ameryka\u0144skich wzorc\u00f3w (np. czarnych krymina\u0142\u00f3w Raymonda Chandlera <\/strong>czy zagadek Agathy Christie<\/strong>), rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w Skandynawii w latach 70., odzwierciedlaj\u0105c lokalne realia pa\u0144stw opieku\u0144czych, czego przyk\u0142adem jest seria Sj\u00f6wall i Wahl\u00f6\u00f6 czy krymina\u0142y noir z serii o Vargu Veumie Gunnara Staalesena<\/strong>.
Stougaard-Nielsen zauwa\u017ca, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny Nordic Noir, z jego mrocznymi krajobrazami i spo\u0142eczn\u0105 krytyk\u0105, sta\u0142 si\u0119 nowym przebojem eksportowym, inspiruj\u0105c cho\u0107by remake’i film\u00f3w i seriali. Jako przyk\u0142ad podaje ameryka\u0144ski The Tunnel<\/em>, b\u0119d\u0105cy przer\u00f3bk\u0105 Mostu nad Sundem<\/a><\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Ta \u201edost\u0119pna r\u00f3\u017cnica\u201d polega na tym, \u017ce brytyjscy konsumenci postrzegaj\u0105 Skandynawi\u0119 jako blisk\u0105, ale odmienn\u0105, miejsce o podobnych warto\u015bciach (np. pa\u0144\u015btwo opieku\u0144cze), ale wolne od z\u0142o\u017cono\u015bci wielokulturowej Wielkiej Brytanii. Stougaard-Nielsen cytuje Zygmunta Baumana<\/strong>, wskazuj\u0105c, \u017ce Nordic Noir jest jak \u201e\u015bwiat turysty\u201d, gdzie obce jest oswojone i bezpieczne. Przyk\u0142adem jest fascynacja swetrem Sary Lund z The Killing<\/em>, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 symbolem autentyczno\u015bci, prostoty i nostalgii, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 ikon\u0105 mody w Wielkiej Brytanii, \u0142\u0105cz\u0105c lokalno\u015b\u0107 z globalnym trendem \u201eNordic Cool\u201d<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Stougaard-Nielsen analizuje, jak Nordic Noir wpisuje si\u0119 w szerszy kulturowy trend Scandimanii <\/strong>w Wielkiej Brytanii, obejmuj\u0105cy design IKEA, kuchni\u0119 Nomy czy styl \u017cycia \u201ehygge<\/strong>\u201d. Media, jak „The Telegraph” czy „The New Yorker”, pytaj\u0105, dlaczego Skandynawia sta\u0142a si\u0119 obiektem fascynacji, a programy jak Scandimania<\/em> Hugha Fearnley-Whittingstalla <\/strong>(Channel 4, 2014) przedstawiaj\u0105 j\u0105 jako utopi\u0119 r\u00f3wno\u015bci i zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Autor zauwa\u017ca jednak, \u017ce ta idealizacja kontrastuje z ksi\u0105\u017ckami jak The Almost Nearly Perfect People<\/em> Michaela Bootha<\/strong> (2014) czy How to be Danish<\/em> Patricka Kingsleya<\/strong> (2012), kt\u00f3re pr\u00f3buj\u0105 obali\u0107 mit, ale paradoksalnie wzmacniaj\u0105 egzotyczny obraz regionu.<\/p>\n\n\n\n

W kontek\u015bcie spo\u0142ecznym Stougaard-Nielsen sugeruje, \u017ce Nordic Noir odpowiada na nostalgi\u0119 za r\u00f3wno\u015bciowymi warto\u015bciami sprzed ery thatcheryzmu. Seriale jak Wallander<\/strong><\/em> z Kennethem Branaghem<\/strong>, stylizowane na modernistyczny design lat 50., odzwierciedlaj\u0105 t\u0119sknot\u0119 za \u201ebia\u0142\u0105 nostalgi\u0105\u201d \u2013 prost\u0105, jednolit\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 w multikulturowym \u015bwiecie. Ben Pitcher<\/strong> w ksi\u0105\u017cce Consuming Race<\/em> (2014) argumentuje, \u017ce konsumenci, g\u0142\u00f3wnie biali, wykszta\u0142ceni Brytyjczycy (czytelnicy „Guardiana” i widzowie BBC Four), widz\u0105 w Nordic Noir \u201eodpowiedni\u0105\u201d form\u0119 konsumpcji bieli, w przeciwie\u0144stwie do nadmiaru kosmopolityzmu.<\/p>\n\n\n\n

Autor wskazuje r\u00f3wnie\u017c na paradoksy tej fascynacji. Nordic Noir, cho\u0107 krytykuje rasizm i marginalizacj\u0119 (np. u Mankella czy H\u00f8ega), sam pada ofiar\u0105 egzotyzacji i \u201eNordientalizmu\u201d (termin Hansa Hauge<\/strong>). Satyra, jak wyst\u0119p Lenny\u2019ego Henry\u2019ego <\/strong>w The One Lenny Henry Show<\/em> (2011) czy cameo Sary Lund w Absolutely Fabulous<\/em>, obna\u017ca te mechanizmy, ukazuj\u0105c, jak obce formy s\u0105 udomawiane dla brytyjskiej publiczno\u015bci. Stougaard-Nielsen ostrzega, \u017ce takie podej\u015bcie mo\u017ce prowadzi\u0107 do banalnego nacjonalizmu i ignorowania z\u0142o\u017cono\u015bci skandynawskich spo\u0142ecze\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n

Nordic Noir w Wielkiej Brytanii, jak analizuje Stougaard-Nielsen, to wi\u0119cej ni\u017c literacki trend \u2013 to zwierciad\u0142o kulturowych pragnie\u0144 i wyzwa\u0144 XXI wieku. \u0141\u0105cz\u0105c \u201edost\u0119pn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119\u201d z nostalgi\u0105 za prostszymi warto\u015bciami, gatunek sta\u0142 si\u0119 globalnym fenomenem, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie inspiruje i prowokuje do refleksji. Jako badacz literatury z zainteresowaniem zamierza on obserwowa\u0107, jak ta dynamika b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107, zw\u0142aszcza w obliczu rosn\u0105cej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i globalizacji, kt\u00f3re mog\u0105 zmusi\u0107 Nordic Noir do dalszej ewolucji.<\/p>\n\n\n\n

Opracowanie: Rafa\u0142 Chojnacki <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jakob Stougaard-Nielsen, starszy wyk\u0142adowca literatury skandynawskiej na University College London, w swoim artykule Nordic Noir in the UK: The Allure of Accessible Difference (opublikowanym w „Journal of Aesthetics & Culture”) przedstawia wnikliw\u0105 analiz\u0119 sukcesu literatury kryminalnej z P\u00f3\u0142nocy na brytyjskim rynku. Jako specjalista w dziedzinie literatury \u015bwiatowej, historii ksi\u0105\u017cki i fikcji kryminalnej, Stougaard-Nielsen argumentuje, \u017ce … Czytaj dalej Jakob Stougaard-Nielsen o egzotyce gatunku<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22],"tags":[3612,3598,3605,3594,1171,3613,113,3610,3607,3593,3524,3614,3608,77,3611,2802,3595,76,3609,3606],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9516"}],"collection":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9516"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9516\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9545,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9516\/revisions\/9545"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}