![\"frank_heller\"](\"http:\/\/deckare.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/frank_heller.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Mimo \u017ce krwawe historie o morderstwach, si\u0119gaj\u0105ce rodowodem do skandynawskich sag, inspirowa\u0142y rozmaitych tw\u00f3rc\u00f3w literatury p\u00f3\u0142nocy na przestrzeni kilkunastu wiek\u00f3w, to jednak narodziny wsp\u00f3\u0142czesnej powie\u015bci kryminalnej s\u0105 spraw\u0105 znacznie mniej odleg\u0142\u0105 w czasie.<\/p>\n
W literaturze szwedzkiej, wi\u0105\u017ce si\u0119 cz\u0119sto pierwsze krymina\u0142y z osob\u0105 Carla Jonasa Love Almqvista, romantyka, si\u0119gaj\u0105cego po rozmaite formy wyrazu w swojej tw\u00f3rczo\u015bci. Jego powie\u015b\u0107 „Sk\u00e4llnora kvarn” uznawana jest za praprzodka skandynawskich krymina\u0142\u00f3w. Jednak prawdziwym ojcem chrzestnym szwedzkiej literatury sensacyjnej jest Frank Heller, pisarz znany i utytu\u0142owany, prawdziwy klasyk w swojej bran\u017cy.<\/p>\n
Podobnie jak to mia\u0142o miejsce w innych krajach Europy, tak i w Szwecji, raczkuj\u0105ca literatura kryminalna wywodzi si\u0119 raczej od powie\u015bci przygodowej w jej awanturniczej odmianie. Najbardziej jaskrawym przyk\u0142adem tego rodzaju pisarstwa jest w\u0142a\u015bnie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Franka Hellera.<\/p>\n
Prawdziwe nazwisko tego autora, to Gunnar Serner, urodzony w 1886 roku w Blekinge. Ojciec Gunnara by\u0142 pastorem, a ch\u0142opiec od najm\u0142odszych lat \u017cycia przejawia\u0142 zainteresowanie nauk\u0105. W wieku 15 lat rozpocz\u0105\u0142 studia w Katedralskolan w Lund, kt\u00f3re kontynuowa\u0142 mimo k\u0142opot\u00f3w finansowych rodziny.<\/p>\n
Woja\u017ce zagraniczne m\u0142odego Sernera rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 od wymiany studenckiej, jednak decyzj\u0119 o opuszczeniu Szwecji podj\u0105\u0142 dopiero w 1912 roku. Do sfinansowania swojego wyjazdu u\u017cy\u0142 sfa\u0142szowanych przez siebie weksli, kt\u00f3re zrealizowa\u0142 w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych bankach w Malm\u00f6. Kiedy przy trzecim wekslu pracownik banku nakaza\u0142 mu czeka\u0107 na weryfikacj\u0119 dokumentu, uciek\u0142 i jak najpr\u0119dzej wsiad\u0142 na statek, kt\u00f3rym pop\u0142yn\u0105\u0142 do Kopenhagi. Stamt\u0105d przez Hamburg uda\u0142 si\u0119 do Londynu.<\/p>\n
Nieregularne dochody i sk\u0142onno\u015b\u0107 do hazardu sprawi\u0142y, \u017ce chc\u0105c podreperowa\u0107 bud\u017cet (nadszarpni\u0119ty gr\u0105 w kasynach w Monte Carlo), Serner (u\u017cywaj\u0105c pseudonimu Martin Michael) opublikowa\u0142 kilka opowiada\u0144.[1]<\/p>\n
W 1914 roku pojawi\u0142 si\u0119 kontrakt z wydawnictwem Bonniers. Ju\u017c jako Frank Heller rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 nad seri\u0105 utwor\u00f3w z pogranicza powie\u015bci kryminalnej i przygodowej, kt\u00f3rych bohaterem sta\u0142 si\u0119 Filip Collin, przebieg\u0142y przest\u0119pca, o nietuzinkowej inteligencji.[2]
\nNie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce u podstaw konstrukcji postaci le\u017c\u0105 nawi\u0105zania do s\u0142ynnego Arsena Lupin, bohatera cyklu Maurice’a Leblanca lub te\u017c Rafflesa z ksi\u0105\u017cek Ernesta Williama Hornunga. Pan Collin jest wi\u0119c oszustem, rozb\u00f3jnikiem i malwersantem, kt\u00f3ry z przer\u00f3\u017cnych opa\u0142\u00f3w wychodzi zwykle bez szwanku. Ka\u017cda z powie\u015bci stanowi oddzieln\u0105 histori\u0119, mo\u017cna je wi\u0119c czyta\u0107 osobno.<\/p>\n
Jako popularny pisarz Gunnar Serner wielokrotnie wraca\u0142 do Szwecji, cho\u0107 nigdy nie zdecydowa\u0142 si\u0119 osi\u0105\u015b\u0107 tam na sta\u0142e. \u015amier\u0107 przysz\u0142a jednak po niego na szwedzkiej ziemi. Zmar\u0142 w 1947 roku Malm\u00f6, a jego cia\u0142o spoczywa na cmentarzu Norra Kyrkog\u00e5rden w Lund. Pozostawi\u0142 po sobie ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n
Pe\u0142ne ironii powie\u015bci i opowiadania Hellera sta\u0142y si\u0119 w okresie mi\u0119dzywojennym bestsellerami r\u00f3wnie\u017c w Polsce, gdzie ich wydawc\u0105 by\u0142o Towarzystwo Wydawnicze „R\u00f3j”[3]. Opublikowano w\u00f3wczas nast\u0119puj\u0105ce tytu\u0142y: Collin kontra Napoleon (1924), Lavertisse wygrywa g\u0142\u00f3wny los (1929), Pan Collin jest zrujnowany (1930), Przygody Filipa Collin\u200e (1930), Wakacje Karola Bertila (1930), Klejnot Maharad\u017cy (1931), W\u00f3d\u017a mnie na pokuszenie (1931). W okresie powojennym ukaza\u0142a si\u0119 w Polsce tylko jedna ksi\u0105\u017cka Hellera. Wznowienia powie\u015bci Collin kontra Napoleon, na bazie edycji \u201eRoju\u201d, dokona\u0142a w 1992 roku firma Graf.<\/p>\n
Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Franka Hellera doczeka\u0142a si\u0119 licznych opracowa\u0144 w j\u0119zyku szwedzkim. Na rynku pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c biografie. Dwie z nich napisa\u0142 Dag Hedman – „Eleganta eskapader” i „Gunnar Serner (Frank Heller) En bibliografi”, trzecia ksi\u0105\u017cka, to „Kalla mig Mr Collin!”, autorstwa Erika Lundberga.<\/p>\n
Na dzie\u0144 dzisiejszy Heller to w Polsce zapomniany klasyk. A szkoda, bo sporo powie\u015bci ju\u017c przet\u0142umaczono i nale\u017ca\u0142oby tylko odpowiednio je zredagowa\u0107. Mo\u017ce jednak kto\u015b si\u0119 pokusi o now\u0105 edycj\u0119.<\/p>\n
[1] Dag Hedman, Gunnar Serner (Frank Heller): En Bibliografi, Avdelingen f\u00f6r Litteratursociologi Vid Litteraturvetenskapliga Institutionen, 1987, s. 198.
\n[2] M.A. Turan Gizbili, Der skandinavische Kriminalroman, GRIN Verlag, 2008, s. 9.
\n[3] Wydawnictwo za\u0142o\u017cone przez Melchiora Wa\u0144kowicza i Mariana Kistera, najwi\u0119kszy \u00f3wczesny wydawca literatury popularnej, dzia\u0142a\u0142o do 1940 roku. W 1941 roku Kistera wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Nowym Jorku (jako Roy Publishers), przez lata tocz\u0105c sp\u00f3r z Wa\u0144kowiczem o prawa do nazwy.<\/p>\n
Autor: Rafa\u0142 Chojnacki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mimo \u017ce krwawe historie o morderstwach, si\u0119gaj\u0105ce rodowodem do skandynawskich sag, inspirowa\u0142y rozmaitych tw\u00f3rc\u00f3w literatury p\u00f3\u0142nocy na przestrzeni kilkunastu wiek\u00f3w, to jednak narodziny wsp\u00f3\u0142czesnej powie\u015bci kryminalnej s\u0105 spraw\u0105 znacznie mniej odleg\u0142\u0105 w czasie.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22],"tags":[2152,1341,2154,1345,25,2153],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5210"}],"collection":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5210"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5212,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5210\/revisions\/5212"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}