{"id":204,"date":"2016-04-10T17:08:19","date_gmt":"2016-04-10T15:08:19","guid":{"rendered":"http:\/\/deckare.pl\/beta\/?p=204"},"modified":"2016-04-10T17:09:31","modified_gmt":"2016-04-10T15:09:31","slug":"rafal-chojnacki-henning-mankell-czlowiek-ktory-wprowadzil-kryminal-na-salony","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/deckare.pl\/?p=204","title":{"rendered":"Rafa\u0142 Chojnacki: Henning Mankell. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 krymina\u0142 na salony"},"content":{"rendered":"
\"Henning
Henning Mankell. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 krymina\u0142 na salony.<\/figcaption><\/figure>\n

Henning Mankell<\/a> urodzi\u0142 si\u0119 w 1948 roku w Sztokholmie, jednak wychowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w niewielkiej miejscowo\u015bci na p\u00f3\u0142nocy Szwecji. I to w\u0142a\u015bnie wychowanie w niewielkiej miejscowo\u015bci, zda\u0142a od cywilizacyjnego szumu wielkiego miasta sprawi\u0142o, \u017ce m\u0142ody Henning sta\u0142 si\u0119 zadeklarowanym lewicowcem.<\/strong><\/p>\n

Ju\u017c w szkole \u015bredniej Henning Mankell da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako m\u0142ody re\u017cyser. Teatr to sztuka, kt\u00f3ra towarzyszy\u0142a mu przez ca\u0142e doros\u0142e \u017cycie. Nie przestawa\u0142 pracowa\u0107 nad tekstami dramat\u00f3w, nawet gdy zdiagnozowano u niego \u015bmierteln\u0105 chorob\u0119. Jednak mi\u0119dzynarodowa s\u0142awa przysz\u0142a do niego z innej strony.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych, a dok\u0142adnie w 1973 roku, zadebiutowa\u0107 jako pisarz powie\u015bci\u0105 „Bergspr\u00e4ngaren”, po\u015bwi\u0119con\u0105 szwedzkiemu ruchowi robotniczemu. Dobre przyj\u0119cie tej ksi\u0105\u017cki sprawi\u0142o, \u017ce Mankell w kolejnym roku opublikowa\u0142 nast\u0119pn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, r\u00f3wnie\u017c zaanga\u017cowan\u0105 politycznie. „Sandm\u00e5laren” to powie\u015b\u0107 skierowana do m\u0142odszego czytelnika, lecz porusza sprawy barier spo\u0142ecznych i imperializmu w \u00f3wczesnej Afryce.<\/p>\n

W tym samym roku Mankell rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Ordfront<\/strong>, pocz\u0105tkowo pisz\u0105c dla nich opowiadania, a w 1979 roku publikuj\u0105c w ich katalogu swoj\u0105 pierwsz\u0105 powie\u015b\u0107 o charakterze zbli\u017conym do krymina\u0142u – „F\u00e5ngv\u00e5rdskolonin som f\u00f6rsvann”. Rok wcze\u015bniej ukaza\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c oparta na faktach ksi\u0105\u017cka „Vettvillingen”, opowiadaj\u0105ca o losach szwedzkich komunist\u00f3w podczas drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych Ordfront wydawa\u0142 co roku now\u0105 pozycj\u0119 autorstwa Mankella. Wydana w 1980 roku „D\u00f6dsbrickan” to kontynuacja los\u00f3w jednego z bohater\u00f3w „F\u00e5ngv\u00e5rdskolonin som f\u00f6rsvann”. Zn\u00f3w mamy tu do czynienia z powie\u015bci\u0105 kryminaln\u0105. W 1981 roku pisarz postanowi\u0142 zmierzy\u0107 si\u0119 z thrillerem, wydaj\u0105c „En seglares d\u00f6d”.<\/p>\n

Odwrotem od tematyki kryminalnej by\u0142a wydana w 1982 roku powie\u015b\u0107 „Daisy Sisters”. Mankell zainspirowa\u0142 si\u0119 opowie\u015bciami robotnic z fabryki Borl\u00e4nge, tworz\u0105c histori\u0119 dw\u00f3ch pokole\u0144 pracownic, osadzon\u0105 w czasach przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Mimo historycznego szafarzu ksi\u0105\u017cka ta odebrana zosta\u0142a jako g\u0142os w sprawie wsp\u00f3\u0142czesnej sytuacji kobiet pracuj\u0105cych w przemy\u015ble.<\/p>\n

W wydanej w 1984 roku powie\u015bci „Sagan om Isidor” autor cofn\u0105\u0142 si\u0119 jeszcze dalej w g\u0142\u0105b szwedzkich dziej\u00f3w, osadzaj\u0105c akcj\u0119 na prze\u0142omie XIX i XX wieku, opowiadaj\u0105c o walce o prawo do \u017cycia tytu\u0142owego Isidora, reprezentanta starego porz\u0105dku, w nieprzyjaznych czasach prze\u0142omu. Po wydaniu tej powie\u015bci Mankell na kilka lat zamilk\u0142, po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 pracy w teatrze. Jego nazwisko pojawi\u0142o si\u0119 ponownie na ok\u0142adkach ksi\u0105\u017cek, gdy na ksi\u0119garskich p\u00f3\u0142kach zadebiutowa\u0142y skierowane do m\u0142odzie\u017cy pierwsze tomy cyklu o Joelu.<\/p>\n

W tym samym czasie pisarz przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na sta\u0142e do Mozambiku<\/strong>, gdzie napisa\u0142 pierwsz\u0105 powie\u015b\u0107 z cyklu o komisarzu Kurcie Wallanderze \u2013 „Morderca bez twarzy”. O wielkim sukcesie tej ksi\u0105\u017cki \u015bwiadczy nagroda Szwedzkiej Akademii Krymina\u0142u<\/strong> (Svenska Deckarakademin)\u00a0oraz Szklany Klucz<\/strong>\u00a0(Glasnyckeln)\u00a0przyznawany dla najlepszej skandynawskiej powie\u015bci kryminalnej przez Skandynawskie Stowarzyszenie Autor\u00f3w Krymina\u0142\u00f3w<\/strong> (Skandinaviska Kriminals\u00e4llskapet). Zaskoczy\u0142o to samego Mankella, kt\u00f3ry w wywiadach przyznawa\u0142, \u017ce wyczuwa\u0142 drzemi\u0105cy w tej powie\u015bci potencja\u0142, ale nie podejrzewa\u0142, \u017ce sprawy posun\u0105 si\u0119 tak daleko. Kontynuuj\u0105c seri\u0119 pisarz przyspieszy\u0142 tempo, w 1992 roku publikuj\u0105c „Psy z Rygi”, w 1993 „Bia\u0142\u0105 lwic\u0119”, a w 1994 „M\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3ry si\u0119 u\u015bmiecha\u0142”. Mimo do\u015b\u0107 du\u017cego tempa, krytycy nie zarzucali Mankellowi spadku pisarskiej formy. Wr\u0119cz przeciwnie, wraz z rozwojem serii kolejne tomy by\u0142y uznawane za dojrzalsze i ciekawsze.<\/p>\n

Przerw\u0119 w cyklu o Wallanderze tw\u00f3rca wykorzysta\u0142 na uko\u0144czenie dw\u00f3ch ksi\u0105\u017cek o tematyce afryka\u0144skiej, napisanych w zupe\u0142nie innej poetyce. S\u0105 to: „Com\u00e9dia Infantil” i „Eldens hemlighet” z 1995 roku. To niew\u0105tpliwie najbardziej pracowity rok w pisarskiej karierze Mankella. Trzeci\u0105 wydan\u0105 w\u00f3wczas powie\u015bci\u0105 jest „Fa\u0142szywy trop”, pi\u0105ty tom z cyklu o Wallanderze.<\/p>\n

Nieco spokojniejszy rok 1996 przyni\u00f3s\u0142 autorowi kolejn\u0105 nagrod\u0119, tym razem przyznawan\u0105 w kategorii powie\u015bci dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy \u2013 Astrid Lindgren Award, za powie\u015b\u0107 „Ch\u0142opiec, kt\u00f3ry spa\u0142 pod pierzyn\u0105 ze \u015bniegu” („Pojken som sov med sn\u00f6 i sin s\u00e4ng”), trzeci tom m\u0142odzierzowego cyklu o Joelu Gustafsonie. W tym samym roku ukaza\u0142 si\u0119 jeszcze sz\u00f3sty tom Wallandera \u2013 „Pi\u0105ta kobieta”, a w 1997 kolejny, „O krok”.<\/p>\n

Powie\u015b\u0107 „Podr\u00f3\u017c na koniec \u015bwiata” („Resan till v\u00e4rldens \u00e4nde”), z cyklu o Joelu Gustafsonie, zosta\u0142a wydana w 1998, r\u00f3wnolegle z ostatnim (wed\u0142ug \u00f3wczesnych zapewnie\u0144 pisarza) tomem powie\u015bci o Wallanderze, zatytu\u0142owanym „Zapora”. W ten spos\u00f3b Mankell pozamyka\u0142 swoje dwie najbardziej znane serie.<\/p>\n

Wallander wr\u00f3ci\u0142 jeszcze na chwil\u0119 w wydanej w 1999 roku ksi\u0105\u017cce „Piramida”, ale jest to tylko zbi\u00f3r opowiada\u0144 z czas\u00f3w m\u0142odo\u015bci ystadzkiego policjanta, rozgrywaj\u0105cych si\u0119 przed „Morderc\u0105 bez twarzy”. Epizodycznie pojawia si\u0119 on r\u00f3wnie\u017c w powie\u015bci „Nim nadejdzie mr\u00f3z”, kt\u00f3rej bohaterk\u0105 jest c\u00f3rka policjanta, Linda.<\/p>\n

Dopiero w 2009 roku pisarz wyszed\u0142 naprzeciw oczekiwaniom czytelnik\u00f3w i stworzy\u0142 kolejn\u0105 powie\u015b\u0107 z ich ulubionym bohaterem \u2013 „Niespokojny cz\u0142owiek”. Po zamkni\u0119ciu serii szwedzki wydawca zdecydowa\u0142 si\u0119 na opublikowanie znanej wcze\u015bniej wy\u0142\u0105cznie holenderskim czytelnikom noweli zatytu\u0142owanej „Het graf”. Wydanie ksi\u0105\u017ckowe zosta\u0142o poprawione i dostosowane do serii oraz uzupe\u0142nione o mas\u0119 dodatk\u00f3w dotycz\u0105cych cyklu. W Polsce ksi\u0105\u017cka ta ukaza\u0142a si\u0119 w 2013 roku, jako „R\u0119ka”.<\/p>\n

Kolejne, wydawane w mi\u0119dzyczasie, powie\u015bci Mankella, zar\u00f3wno kryminalne, jak i spo\u0142ecznie zaanga\u017cowane, po\u015bwi\u0119cone Afryce, zawsze debiutowa\u0142y na listach bestseller\u00f3w, ostatnio r\u00f3wnie\u017c mi\u0119dzynarodowych.<\/p>\n

W 2009 roku w uznaniu zas\u0142ug dla powie\u015bci kryminalnej pisarzowi przyznano Ripper Award<\/strong>, dla najlepszego europejskiego tw\u00f3rcy tego typu literatury. W 2014 roku uhonorowa\u0142o go r\u00f3wnie\u017c polskie \u015brodowisko mi\u0142o\u015bnik\u00f3w krymina\u0142u, przyznaj\u0105c pisarzowi Honorow\u0105 Nagrod\u0119 Wielkiego Kalibru<\/strong>.<\/p>\n

Opr\u00f3cz pracy pisarskiej Mankell da\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pozna\u0107 jako sprawny manager i dyrektor teatr\u00f3w. W latach osiemdziesi\u0105tych prowadzony przez niego Kronobergsteatern<\/strong> w V\u00e4xj\u00f6 odni\u00f3s\u0142 spory sukces, graj\u0105c wy\u0142\u0105cznie szwedzkie sztuki (w tym r\u00f3wnie\u017c autorstwa Mankella). P\u00f3\u017aniej przyszed\u0142 czas na teatraln\u0105 przygod\u0119 w Mozambiku.<\/p>\n

W styczniu 2014 roku pisarz og\u0142osi\u0142 \u017ce ma raka. Jego walka z nowotworem by\u0142a ci\u0119\u017cka, jednak doprowadzi\u0142a do powstania czego\u015b na kszta\u0142t dziennika choroby, ksi\u0105\u017cki „Grz\u0105skie piaski”, kt\u00f3r\u0105 uznano za literacki testament Mankella. Autor zmar\u0142 5 pa\u017adziernika 2015 w G\u00f6teborgu. W ostatnich miesi\u0105cach swego \u017cycia nie by\u0142 ju\u017c w stanie odby\u0107 d\u0142ugiej i m\u0119cz\u0105cej podr\u00f3\u017cy do swojej ukochanej Afryki.<\/p>\n

W pami\u0119ci czytelnik\u00f3w Henning Mankell zapisa\u0142 si\u0119 przede wszystkim jako znakomity literat, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 powie\u015b\u0107 kryminaln\u0105 na literackie salony.<\/p>\n

Autor: Rafa\u0142 Chojnacki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Henning Mankell urodzi\u0142 si\u0119 w 1948 roku w Sztokholmie, jednak wychowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w niewielkiej miejscowo\u015bci na p\u00f3\u0142nocy Szwecji. I to w\u0142a\u015bnie wychowanie w niewielkiej miejscowo\u015bci, zda\u0142a od cywilizacyjnego szumu wielkiego miasta sprawi\u0142o, \u017ce m\u0142ody Henning sta\u0142 si\u0119 zadeklarowanym lewicowcem.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22],"tags":[113,114,25],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204"}],"collection":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=204"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":208,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204\/revisions\/208"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=204"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=204"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/deckare.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}